ADLİ MUHASEBE KAVRAMININ ÖNEMİ VE FARKINDALIK DÜZEYİ: YALOVA ÜNİVERSİTESİ ÖĞRENCİLERİ İLE BİR SMMM MESLEK MENSUBU ÜZERİNDE İKİ YÖNLÜ UYGULAMA

Makale Künyesi:

 

Kızıl, C., Akman, V., Okkaya, D. (2016). "Adli Muhasebe Kavramının Önemi ve Farkındalık Düzeyi: Yalova Üniversitesi Öğrencileri ile bir SMMM Meslek Mensubu Üzerinde İki Yönlü Uygulama", Global Business Research Symposium, 1st Doctoral Conference, 14 Haziran 2016, Beykent Üniversitesi, İstanbul, Türkiye, ISBN: 978-1-60530-530-1, s.7, http://gbrs.thestrategicmanagement.com/wp-content/uploads/2016/06/c-kizil.docx

 

Citation:

 

Kızıl, C., Akman, V., Okkaya, D. (2016). "Adli Muhasebe Kavramının Önemi ve Farkındalık Düzeyi: Yalova Üniversitesi Öğrencileri ile bir SMMM Meslek Mensubu Üzerinde İki Yönlü Uygulama", ("The Importance and Awareness Level of Forensic Accounting Concept: A Bilateral Implementation on Yalova University Students and a CPA Member of Profession"), Global Business Research Symposium, 1st Doctoral Conference, 14 June 2016, Beykent University, Istanbul, Turkey, ISBN: 978-1-60530-530-1, p.7, http://gbrs.thestrategicmanagement.com/wp-content/uploads/2016/06/c-kizil.docx

 

Cevdet Kızıl[1], İsmail Erkan Çelik[2] , Vedat Akman[3], Doğacan Okkaya[4]

Özet

Gerçekleştirilen bu çalışmada, adli muhasebe kavramı, adli muhasebenin gereklilikleri, adli muhasebenin ortaya çıkış nedenleri, yapılan hile ve yolsuzluklarla mücadelede adli muhasebenin önemi ve adli muhasebecilik mesleği incelendikten sonra uluslararası ve ulusal kapsamda ilgili literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Çalışmanın amacı adli muhasebecilik mesleğinin birçok çözümlenmemiş probleme çözüm yolu olabileceğini göstermek ve bu mesleğin eğitimine olan ihtiyacı göz önünde bulundurarak farkındalık yaratmaktır. Adli muhasebe kavramının bilinirliğini ve bu konudaki farkındalığı test etmek amacıyla, çalışmanın uygulama kısmının birinci safhasında öncelikle Yalova Üniversitesi’nde öğrenim gören 50 adet lisans ve yüksek lisans öğrencisine ilgili anket soruları yöneltilmiştir. Çalışmanın uygulama kısmının ikinci safhasında ise Denizli ilinde ikamet eden bir serbest muhasebeci mali müşavir (SMMM) meslek mensubuyla adli muhasebe konusu üzerine mülakat yapılmıştır. Araştırma sonuçları, adli muhasebe konusunda bilgi düzeyi ve farkındalık seviyesinin düşük olduğunu göstermektedir.

 

Anahtar Kelimeler: Adli Muhasebe, Hile, Yalova Üniversitesi, Denizli, SMMM

 

THE IMPORTANCE AND AWARENESS LEVEL OF FORENSIC ACCOUNTING CONCEPT: A BILATERAL IMPLEMENTATION ON YALOVA UNIVERSITY STUDENTS AND A CPA MEMBER OF PROFESSION

Abstract

This study analyzes forensic accounting concept, necessity of forensic accounting, forces behind the emergence of forensic accounting, importance of forensic accounting in avoiding fraud and corruption as well as the forensic accounting profession. For this purpose, a literature review is conducted in international and national context as a part of the study. Aim of this research is to show that forensic accounting is a solution for several problems and to create awareness by attracting attention on forensic accounting education. In order to test the familiarity and awareness about forensic accounting, first part of research methodology implemented and distributed a questionnaire to 50 undergraduate and graduate students of Yalova University. Second part of research methdology benefited from the interview methdology and a face-to-face interview was run with a certified public accountant (CPA) residing in the city of Denizli. Study results showed that, knowledge and awareness level on forensic accounting is low.

 

Keywords: Forensic Accounting, Fraud, Yalova University, Denizli, CPA

* Bu çalışmanın yürütülmesi esnasında göstermiş oldukları yardım ve desteklerden ötürü Denizli SMMMO ile Yalova Üniversitesi öğrencilerine teşekkür ederiz.

1.Giriş

Adli kelimesi Türkçe’de adalet ile ilgili olan, nesne, olgu veya husus anlamlarına gelmektedir. 2. Beyazıt mahlas olarak adli sözcüğünü kullanmıştır. Kökeni çok eskiye dayanan adli kelimesi günümüz Türkçesinde adli tıp ve adli muhasebe gibi birçok alanda kullanılmaktadır Hukuk bilimine ait her konuda kullanılan adli kelimesi hukuk terimi olarak özdeşleşmiştir. Ancak, hukuksal çalışmalarda sıkça kullanılan adli kelimesini yalnızca hukuksal alanda değil; adli müşavirler, adli tıp uzmanları gibi farklı kurumları ve kişileri kapsayacak şekilde en geniş ve en detaylı anlamda da düşünmek gerekmektedir. (Türk Dil Kurumu, 2016).

Bir başka tanımda ise adli muhasebe; muhasebenin, denetimin ve araştırma becerilerinin belli bir sonucu elde etmek amacıyla birleştirilmesi olarak tanımlanır (T. Satyanarayana, 2006). Adli muhasebe için farklı bir tanım da şu şekilde yapılmıştır: “Adli muhasebe mahkeme ile ilgili hususlarda, diğer bilim dallarıyla birlikte, psikoloji, suç bilimi gibi konularla kendine özgü araştırma, sorgulama ve analiz yöntemleri kullanılarak esas olanı arayan bilim dalıdır.” (Gülten, 2010). 

 Adli muhasebe kavramı aslen Amerika Birleşik Devletleri menşeli olup, Türkiye için yeni bir kavram olarak kabul edilebilir. Birçok Avrupa ülkesinde adli muhasebe kavramı kullanılsa da, henüz tüm dünyada genel kabul görmüş tek bir tanımı bulunmamaktadır. Bunun yanında, adli muhasebe teriminin önemi her geçen gün artmaktadır (Pehlivan ve Dursun, 2012).

Ana tema olarak hukuksal sorunların çözümünü esas alan adli muhasebe, kanıt toplama, sorgulama, denetim, araştırma gibi teknikleri kullanarak sorunlara çözüm aramaktadır. Muhasebe sorunlarını içeren bu kavram, işletmelerin yaşamış oldukları mali sorunları ele alarak bu sorunları sınıflandırmak, özetlemek, analiz etmek, analizleri yorumlamak ve kanuni işlemlerin defterlerini tutmak gibi çeşitli faaliyetler yürütür. Bu çalışmaları yürütürken ticaret kanunu, borçlar kanunu, vergi kanunu ve bunlara benzer diğer hukuki kanunların etkisi altındadır. Tekrar belirtmek gerekirse, muhasebe para ile ölçülebilen mali olayları belgelere dayandırarak kayıt altına alan bir bilimdir. Adli muhasebe iktisadi ve mali olayların doğruluğu ispat etmek için farklı araştırma teknikleriyle titiz ve intizamlı bir çalışma gerçekleştirir (Balcı, 2014).

Adli muhasebe çalışma konuları dikkate alınarak tanımlandığında, muhasebe ile ilgili analiz ağırlıklı olmak üzere dava desteği, bilirkişi tanıklığı ve hile araştırmacılığı kapsam dahilindedir. Muhasebe bilgisi tek başına yeterli olmayıp, araştırma ve soruşturma tekniklerini de kullanarak hukuksal problemin bütün yönlerini ortaya çıkarmaya çalışır. Hile, yolsuzluk, suiistimal araştırmacılığında ise adli muhasebe daha çok denetim biliminin alanına girmektedir. Adli muhasebeye ait özel tekniklere de başvurulmaktadır. Adli muhasebe hukuksal sorunların çözümüne yönelik muhasebe ağırlıklı, araştırmacı ve soruşturmacı bir bakış açısına sahiptir (Gülten, 2010).

Adli muhasebenin temel özellikleri ise aşağıdaki gibi sıralanabilir (Renzhou, 2011):

·      Adli muhasebe hem toplumsal, hem de mesleki faaliyetleri içerir.

·      Adli muhasebe özellikli yasal konularda toplumu da ilgilendiren mesleki faaliyetlerdir.

·      Adli muhasebenin mesleki faaliyetleri; hukuk, muhasebe, denetim, değerleme gibi çeşitli alanlarla birlikte hareket etmektedir.

·      Adli muhasebenin mesleki faaliyetleri, toplumsal mülkiyet haklarını korumayı amaçlamaktadır.

Yukarıdaki bilgiler dahilinde adli muhasebecilikle ilgili literatür incelendiğinde, adli muhasebeciliğin faaliyet alanlarının üç başlık altında toplanması mümkündür (Atmaca ve Terzi, 2012):

·      İdari destek

·      Hukuki destek

·      Uzman bilirkişilik

 

Dünya’daki ekonomik, mali ve finansal sistemlerde yaşanan gelişmeler, iletişim ve ulaşım olanaklarının artması, sosyolojik ve kültürel yapıları da hızla değiştirmektedir. Günümüzde bu gelişmelere paralel olarak yeni meslekler ortaya çıkmakta, bazen de var olan meslekler ortadan kalkmaktadır. Bu değişim ve gelişim olumlu etkiler yaptığı gibi yeni ve karmaşık suç ile suç işleyen yapıların meydana çıkmasına da neden olmaktadır. Böylece suç ile mücadele eden kuruluşlar, adalet sistemi üyeleri ve suçtan etkilenen veya mağdur olan gerçek ile tüzel kişiler çeşitli alanlarda uzman kişilerden teknik bilgi, destek veya yardım almak zorunda kalmaktadırlar (Gülten, 2010).

Çalışanlar tarafından yapılan ve genellikle malların çalınmasını ve zimmete geçirilmesini konu alan mesleki dolandırıcılık, son yılların en sık yapılan dolandırıcılık şeklidir. Sürekli artış gösteren ve finansal terörizmle birlikte değişen iktisadi, sosyolojik ve teknolojik atmosfer nedeniyle iş sahipleri yürütülen soruşturmalarda adli araştırmalara yönelmeyi neredeyse bir zorunluluk olarak görmektedir (Aksu, Uğur ve Çukacı, 2008).

Geçmişten günümüze kadar çok sayıda hilenin ortaya çıkması, finansal bilgilerin ilgili ve güvenilir olmamasını da beraberinde getirmiştir. Denetim ve muhasebe sistemleri, finansal bilgilerin güvenilir ve ilgili olmamasından dolayı finansal tablo kullanıcıları tarafından suçlanmıştır (Krstic, 2009).

Adli muhasebe hileleri sosyal ve kültürel durumlara göre değişiklik göstermektedir. Adli muhasebenin ortaya çıkmasının nedeni olarak gösterilen Al Capone olayı, finansal nitelikteki bir hileden kaynaklanmıştır. Özellikle son yıllarda gerçekleşen Enron, Worldcom ve Xerox gibi başlıca şirket skandalları nedeniyle de muhasebe denetiminin önemi ve denetçi sorumluluğu artırmıştır. Yapılan mali yolsuzluk ve hileler yalnıza şirket sahiplerini ve yatırımcıları değil, çalışanlar, kredi kurumları, devlet ve denetim firmaları gibi birçok kesimin de zarar görmesine neden olmaktadır. Muhasebe defterleri, faturalar ve bilançolar hususunda uzman olan kötü niyetli kişiler hileyle rakamları değiştirebilmektedir ve bir anda rakamlar katlanarak şirket için büyük kayıplara dönüşebilmektedir. Bu hesapların değiştirildiğini ancak bir denetçi ve muhasebe konusunda derin tecrübeli bir uzman tespit edebilir. Adli muhasebecilik uzmanlık alanının oluşumunda, genel olarak aşağıda sıralanan nedenler etkili olmuştur (Bozkurt, 2000):

·      Ticari işlemlerin giderek karmaşıklaşması sonucu, bireyler ve kurumlar artan oranda mahkemelere başvurmaya başlamışlardır.

·      Toplumda birey ve kurumlarla devlet arasındaki ilişkiler giderek sorun teşkil etmeye başlamıştır.

·      İşletmelerde çalışanların yaptıkları yolsuzluklar giderek artmakta, yolsuzlukların ortaya çıkartılması ve de önlenmesi zorlaşmaktadır.

·      Artan sayıda ve büyük tutarlarda işletme başarısızlıkları yaşanmaktadır.

·      Avukatlar ve mahkemeler karşılaştıkları olaylarda daha fazla uzman desteğine ihtiyaç duymaktadırlar. 

Adli muhasebede hilelerin tespit edilmesinde Benford Kanunu, veri madenciliği yöntemleri (data mining methods) ve Benzer Büyüklük Faktörü (Relative Size Factor – RSF) uygulanmaktadır (Panigrahi, 2006). Benford Kanunu, geniş hacimli veri tabanına sahip olan işletmelerde kullanılan ve rakamların ortaya çıkış sıklıkları ile gerçek bir muhasebe evreninde ortaya çıkan ilk rakamların sıklıklarının birbirleriyle karşılaştırılmasına dayanan matematiksel bir yöntemdir. Eğer sonuçlar bu kurala ters düşen rakamlarsa, muhasebe hilesi riski var demektir (Terzi ve Kasap, 2007)

Özellikle yapılan çalışmaların gösterdiği veriler ışığında, üst yönetimin yaptığı hileler veya farklı alanlarda yapılan hileler önemli sorunlardan biri haline gelmiştir. Değişik ülkelerde yapılan araştırmalar, işletmelerin yıllık gelirlerinin %6’sını bu gibi hileler nedeniyle kaybettiklerini göstermektedir. Sürekli artış gösteren bu hilelere aşağıdaki örnekler verilebilir: (Bozkurt, 2000):

·      İşletme çalışanları tarafından işletmelerine karşı yapılan hileler

·      Beyaz yakalılar tarafından yapılan hileler

·      İşletme üst yönetimlerinin yanıltmaya yönelik yaptıkları mali tablo hileleri

·      Yatırımlarla ilgili yapılan hileler

·      Ticari rüşvetler ve komisyonlar

·      Banka işlemleri ile ilgili hileler

·      Kredi kartı, bilgisayar ve internet hileleri

Aşağıda çalışanlar tarafından yapılmış bazı hilelere çeşitli örnekler verilmiştir (Arzova, 2003):

·      Çeşitli biçimlerde yapılan para tahsilatının kayıtlara yansıtılmadan zimmete geçirilmesi

·      Banka kayıtları ile oynanarak maddi yarar sağlanması

·      İşletmeye gerçek dışı borçlar ve hayali satıcılar yaratarak taraflı ödeme sağlanması

·      Ofis malzemesi ve taşınmaz hırsızlığı

·      Kredi kartlarının şahsi amaçlı kullanımı

·      Rüşvet alınması

·      Sağlık veya seyahat harcamalarının fazla gösterilmesi

·      Fazla mesai göstererek ekstra ücret alınması

 İşletme yönetimi fazla kredi kullanabilmek, borsada hisse senetlerinin değerini yükseltmek, karı artırmak, işletmenin imajını yükseltmek ve benzeri sebeplerle işletmenin mali tablolarını bulunduğu noktadan daha iyi göstermeye yönelik muhasebe hileleri yapabilir. Aynı zamanda daha az vergi ödemek, daha az kar dağıtmak ya da ayrılmış olan ortaklarla anlaşmalar yapmak için de mali tablolar üzerinde negatif etkileri olan düzenlemeler yapabilmektedir. Üst yönetim tarafından yapılan hilelere şu örnekler verilebilir (Bozkurt, 2000):

·      Son aşamaya gelmemiş, ancak gelir getirecek işlemleri daha önceden gelir unsuru olarak kaydetmek

·      Hileli gelir unsurları işlemek

·      Tek seferlik kazanç operasyonları ile geliri yükseltmek

·      Cari dönem giderlerini ilerdeki dönemlerde göstermek

·      İleriki dönemlerin giderlerini cari döneme gider olarak işlemek

Adli muhasebe; muhasebe, denetim ve araştırma yöntemlerinin kanuni problemlerin çözümünde rol almasıdır. Adli muhasebecilik mesleği, hukuki uyumsuzluk ile usulsüzlüklerde bulunan tarafların neden olduğu zararların ölçümünü üstlenir ve uyumsuzluklarla usulsüzlüklerin mahkemeye taşınmasından evvel çözüme kavuşmasında yardımcı olur. Şayet hukuki olay mahkemeye taşınmışsa adli muhasebeci bilirkişi kimliğiyle hizmet verir (Forensic Accounting, 2016).

Adli muhasebecilik mesleğinin ana çalışma konusu yolsuzlukların ve hilelerin belirlenmesidir. İşletmelerin yolsuzluklara ve hilelere karşı önlem almalarını sağlamak amacıyla yapılan yolsuzluk ve hile araştırmaları, adli muhasebenin çalışma alanının büyük bir bölümünü oluşturmaktadır. Adli muhasebecilerin, muhasebe bilgisine hakim olmasının yanı sıra hukuk ve istatistik gibi birçok farklı alanda da bilgi sahibi olmaları gerekmektedir. Bu bilgileri araştırma ve analiz etme becerileriyle kullanan adli muhasebeciler, yolsuzluk ve hileleri daha kolay belirlemektedirler (Thornhill, 1995).

Adli muhasebecilik mesleği birçok mesleğe de destek noktasında hizmet vermektedir. Avukatlar ve emniyet görevlileri, iktisadi suçlarla ilgili soruşturma ya da mahkeme sırasında; finans, muhasebe, vergi mevzuatı, bilgi teknolojileri, planlama, bütçeleme ve yönetim alanlarına dair uzman raporuna ihtiyaç duymaktadır. Buna bağlı olarak adli muhasebeciler dava öncesi dönemde ihtiyaç duyulan delil ve bilgilerin toplanmasında veya dava süresinde delillerin mahkemeye intikal etmesinde önemli faydalar sağlamaktadırlar. IRS’den (Internal Revenue Service - Amerika İç Gelirler Servisi) emekli olmuş Robert R. Roche, adli muhasebeci tanımını şu şekilde yapmıştır: “Kayıtların görünen değerini kabul etmeyip arka planına bakan, veriler hakkında şüphe duyan, asıl niyeti araştıran, bilirkişi raporu hazırlayan, özellikle birilerinin yalan söyleme ihtimalinin olduğu durumlarda ortaya çıkan, kişilerle detaylı görüşmeler yaparak gerçeği ayrıntılarıyla ortaya koyan kişidir” (Pazarçeviren, 2005).

Tanımda da belirtildiği gibi, adli muhasebeciler denetçilerden ve normal muhasebecilerden daha fazla bilgi ve birikime sahip olmalıdırlar. Özellikle bir dedektif gibi hareket etmelidirler. Yapılan bir araştırma, adli muhasebecilik mesleğini açıklanırken ünlü dedektif Sherlock Holmes’u dahi örnek olarak göstermiştir. Bu noktadan yola çıkacak olursak, adli muhasebeci dikkatli araştırma ve inceleme bilincinde olmalıdır. Genelleme yapmak gerekirse, adli muhasebecinin taşıması gereken şahsi özellikler şunlardır: (Pazarçeviren, 2005)

Yaratıcılık: Adli muhasebeci uyması gereken genel kuralların yanı sıra yaratıcı da olmalıdır.

Güvenilir Olma: Adli muhasebeci insanlarla ilişkilerini dikkatli ve sağlam temeller üzerine kurarak güven kazanmalıdır.

Meraklı Olma: Adli muhasebeci oluşan gelişmelere ayak uydurmalı ve olaylarda şüpheli davranarak araştırmalarını sürdürmelidir.

Sezgi: Adli muhasebeci olayları hem genel açıdan, hem de ayrıntılarıyla incelemeli ve iyi bir işletme sezgisine sahip olmalıdır.

Dirençli Olma: Adli muhasebeci karşısına çıkabilecek her türlü olumsuz durumda mücadeleyi bırakmadan doğruluğuna inandığı durumu kanıtlamada ısrarcı olmalıdır.

Adli muhasebeci bu özelliklerin tümünü taşıyan ve kendini de muhasebe dünyasında geliştiren, her türlü hile ve yolsuzluklara karşı kendini güncelleyen bireylerden oluşmalıdır. Görevlerini yerine getirmede gelişen teknolojiden ve bilimden de destek alan adli muhasebeciler, başarıya bir adım daha yaklaşmaktadırlar (Tektüfekçi, 2012).

Adli muhasebecilik mesleğinin Türkiye’deki yerine değinmek gerekirse; yolsuzluk ve hilelerin önüne geçme hususunda hem akademisyenlerin hem de muhasebecilerin merceği altına girdiğini belirtmek yerinde olur. Adli muhasebecilik mesleğine ilişkin Türkiye’de herhangi bir eğitim ya da kanuni düzenleme bulunmamaktadır. Ancak adli muhasebecilik ve hile denetimi ile ilgilenen firmalar kurulmaya başlamıştır. Aynı zamanda İstanbul Serbest Muhasebeci ve Mali Müşavirler Odası (İSMMMO) tarafından Bağımsız Adli Muhasebe Uzmanı Programı sonucunda 35 meslek mensubu sertifika almaya hak kazanmıştır. Bunun yanı sıra 7 ay süren Bağımsız Adli Muhasebe Uzmanlığı Programı sonucunda pek çok Serbest Muhasebeci Mali Müşavir’in bağımsız adli muhasebe uzmanı veya bağımsız adli müşavir unvanı elde etmesi mesleğe duyulan ilginin artması sağlanmıştır (İSMMMO Akademi, 2011). Ayrıca, adli muhasebecilik uzmanlığı temel eğitim sertifika programının sunulması (Bahçeşehir Üniversitesi, 2011) ve adli muhasebe ile ilgili ilk sempozyumun düzenlenmesi olumlu gelişmelerdir (İzmir Katip Çelebi Üniversitesi, 2015).

 

2. Literatür Taraması

2015 yılında adli muhasebe konusunda asliye ticaret mahkemeleri hakimlerinin bakış açılarını belirlemek amacıyla bir çalışma başlatılmıştır. Belirtilen çalışma kapsamında Türkiye’de 131 asliye ticaret mahkemesi hakimine adli muhasebeyle ilgili anket soruları yöneltilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, hakimler muhasebe sorunlarını ve muhasebeyle ilgili özel durumları çözmede uzman desteğine ihtiyaç duymaktadır. Bununla birlikte, hakimlerin bakış açısına paralel olarak, mahkemede bilirkişilik yapan serbest muhasebeci mali müşavirlerin araştırmacılık yeteneği, hukuk bilgisi, iletişim yeteneği ve hile bilgisi yeterli değildir. Ayrıca, hakimlerin %74’ünün, adli muhasebe hakkında bilgiye sahip olmadığı da görülmüştür (Altunay ve Acar, 2015).

2015 yılında yürütülen bir çalışmada, Antalya ilinde 257 serbest muhasebeci ve mali müşavir (SMMM) ile 357 avukata adli muhasebe ile ilgili anket uygulanmıştır. Anket sonuçlarına göre muhasebecilerde bulunması gereken en önemli özellik, düşünce ve tespitlerini rapor, tablo ile grafiklerle ifade edebilme becerisidir. Aynı zamanda, Türkiye’de adli muhasebe ile ilgilenen fakülte sayısının yetersiz olduğu paylaşılmıştır (Ciğer ve Topsakal, 2015).

2015 yılında gerçekleştirilen bir çalışmada, son yıllarda işletmelerde hile, hata ve yolsuzlukların artığı tespit edilmiş, bunun kişisel ve firmalara ait nedenlerden kaynaklandığı belirtilmiştir. Ayrıca, adli muhasebenin daha çok hile, hata ve yolsuzluklara odaklanan bir muhasebe türü olduğundan bahsedilmiştir. Bu noktada, muhasebe biliminin hukuk ve bilgi işlem teknolojilerinden de destek alarak hile, hata ve yolsuzluklara çözüm olabileceğinin altı çizilmiştir. Türkiye’de ise adli muhasebenin hala yeni bir kavram olduğu vurgulanmıştır (Akın ve Onat, 2015).

2014 yılında adli muhasebecilik mesleği ve Türkiye’deki uygulamaları mercek altına alınmıştır. Yapılan araştırmaya göre adli muhasebecilik Türkiye’de çok kısa bir geçmişe sahiptir ve daha yeni yeni gelişmektedir. Aynı zamanda, Avrupa’daki örnekler göz önüne alındığında, ilgili kurum ve kuruluşların Türkiye’de yetersiz olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, adli muhasebecilik eğitiminin de Türkiye’de istenilen seviyede olmadığı belirlenmiştir (Keleş ve Keleş, 2014).

2013 yılında Muhasebe ve Finansman dergisinde yayınlanan bir makalede ise muhasebe hilelerinin ve yolsuzlukların önlenmesinde farklı bir bakış açısına yer verilmiş ve şu ifadeler paylaşılmıştır: Uluslararası Şeffaflık Örgütü’nün (Transparency International) yaptığı çalışmalar, Türkiye’nin yolsuzluk listesindeki sıralamasının gittikçe daha da kötüleştiğini göstermektedir. Türkiye yolsuzluğun daha fazla olduğu ülkelere komşu durumundadır. Yolsuzluk en büyük tehdit unsurudur. Her geçen gün medyada finansal skandallar, para aklama, sahtekarlık, manipülasyon ve benzeri haberler daha çok yer almaktadır. Toplum bu suçlarla mücadele edilmesini beklemektedir. Zira, toplumun tüm kesimleri bundan zarar görmektedir. Bu mücadele için normal muhasebecilerin dışında özellikle bununla mücadele edebilecek muhasebecilere ihtiyaç vardır. Adli muhasebecilerin ileri düzeyde muhasebe bilgisine ek olarak bilgisayar teknolojileri, mantık, hukuk, psikoloji, araştırma teknikleri, mülakat ile kriminoloji gibi konularda ekstra bilgi ve beceriye sahip olmaları gerekmektedir (Bekçioğlu, Coşkun ve Gümüş, 2013).

2013 yılında gerçekleştirilen bir çalışma ışığında, Türkiye’deki muhasebe meslek mensuplarının adli muhasebecilik farkındalık düzeyleri ölçülmüştür. Muhasebe meslek mensuplarına adli muhasebe ile ilgili anket soruları yöneltilmiş ve sonuçlar SPSS 16.0 paket programında analiz edilmiştir. Araştırma bulgularına göre, Türkiye’de adli muhasebecilik mesleğinin uygulanması için alt yapı henüz hazır değildir. Ancak ilgili kurum ve kuruluşlar sunacakları eğitimler ile seminerle aracılığıyla adli muhasebecilik farkındalık düzeyinin artmasını sağlayabilirler (Kaya, 2013).

2012 yılında adli muhasebenin gerekliliği ve yasal dayanağı ile ilgili bir araştırma gerçekleştirilmiştir. Adli muhasebenin nasıl olması gerektiği ile ilgili olarak Utica College ve West Virginia University örneklerine değinilmiştir. Belirtilen örnekler baz alınarak Türkiye için de önerilerde bulunulmuştur. Yapılan araştırmaya göre Türkiye’de adli muhasebe temalı ders sayısı iki örnek dışında üniversitelerde mevcut değildir. Belirtilen husus, adli muhasebe eğitiminin ve mesleğinin Türkiye’de gelişmesine engel teşkil etmekedir (Elitaş, 2012).

2012 yılında adli muhasebe konusunda yapılan bir başka araştırmada Yeminli Mali Müşavirlik Şirketleri ve Sermaye Piyasası Bağımsız Denetimle Yetkili Kuruluşları inceleme konusu yapılmıştır. Belirtilen kuruluşların adli muhasebeye bakış açıları ve adli muhasebenin gelişimine yönelik önerileri SPSS 17.0 paket programı ile analiz edilmiştir. Analiz neticesinde Türkiye’de mevcut denetim sisteminin, adli muhasebe için şart alt yapının ve eğitim sisteminin yeterli olmadığı belirlenmiş ve adli muhasebecilik mesleğinin gelişmesi için yapılması gereken faaliyetlerin altı çizilmiştir (Çabuk ve Yücel, 2012).

2012 yılında adli muhasebeyle ilgili yürütülen bir diğer araştırmaya göre ise, adli muhasebecilik mesleğine olan ihtiyaç Türkiye’de gün geçtikçe daha da artmaktadır. Adli muhasebecilik mesleği hususunda alt yapı ve personel gücü ise Türkiye’de mevcuttur. Ancak, yasal zeminin oturtulması ve sistematik bir plan çerçevesinde iyi örgütlenmek şarttır (Karacan, 2012).

2009 yılında Afyon Kocatepe Üniversitesi İİBF dergisinde yer alan “Aklama Suçunun Önlenmesine Yönelik Çabalar: Adli Muhasebecilik Mesleği ve Uygulamaları” başlıklı makalede adli muhasebenin Türkiye’deki faaliyet alanlarının artırılmasına yönelik şu ifadeler yer almıştır: Adli muhasebeciler yasal düzenlemeler çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmek zorundadırlar. Ancak Türkiye’de adli muhasebecilik alanında henüz herhangi bir yasal düzenleme mevcut değildir. Adli muhasebecilik mesleğinin mesleki anlamda yasal bir zemininin oluşması ve belirli çerçevede tanımlanması gerekmektedir.  Özellikle mahkemeye intikal eden olayların hızla artışı, hile, yolsuzluk ve bunun gibi olayların giderek artması bu mesleğe olan ihtiyacı da beraberinde getirmektedir. Türkiye’de davalarda etkin bir muhasebe desteği verilememekte, bilirkişilik hizmeti bu yönden eksik kalmaktadır. Davalarda bilgisine başvurulacak kişilerin seçiminin hakim yerine adli muhasebecilik konusunda yetki verilmiş kurul tarafından yapılması ya da bu meslekle ilgili çalışmak isteyen kişilerin eğitim almaları gerekmektedir (Toraman, Abdioğlu ve İşgüden, 2009).

2001 yılında yapılan bir araştırmada; muhasebe hizmetlerini isteyenlerin, hilelerin tespit edilmesinde muhasebecilerin daha yetkin olmalarını istedikleri ve üniversitelerden de bu yetkinlikte öğrenciler mezun etmelerini bekledikleri açıklanmıştır (Carnes ve Gierlasinki, 2001).

1997 yılında Amerika Birleşik Devletleri’nde 259 işletme bölümündeki 777 akademisyene ve akademinin haricinde 500 sertifikalı kamu muhasebecisine rastlantısal örneklem yöntemi kullanılarak adli muhasebe konusunda anket dağıtılmıştır. Anketin sonuçlarına göre muhasebeciler, akademisyenlere göre adli muhasebeye daha fazla ihtiyaç olduğunu belirtmişlerdir. Çalışmanın bir diğer bulgusuna göre ise her iki grup da halihazırdaki muhasebe müfredatının toplumun adli muhasebe eğitimi ve uygulamasından beklentilerini karşılamada yetersiz olduğunu belirtmiştir. Ayrıca, muhasebe müfredatlarında adli muhasebe ile ilgili dersler de olması gerektiği ve üniversitelerin, öğrencileri adli muhasebe alanında kariyer yapmaları konusunda teşvik etmeleri gerektiği vurgulanmıştır (Razaee ve Burton, 1997).           

1997’de gerçekleştirilen başka bir çalışmada, akademisyenler ile uygulayıcıların adli muhasebe eğitimi ile ilgili görüşleri ortaya konulmuştur. Eğitimcilerin muhasebe programları hakkındaki görüşlerinin üniversiteler açısından oldukça yararlı olduğunun altı çizilmiştir (Razaee, Crumbley ve Elmore, 2004).

 

3. Veri Seti ve Metodoloji

Araştırma, adli muhasebe kavramının önemini ve farkındalık düzeyini test etmek amacıyla iki yönlü bir uygulama yöntemini benimsemiştir. İlk araştırmada uygulama yöntemi olarak anket metodolojisinden yararlanılmış ve Yalova Üniversitesi’nde öğrenim gören toplam 50 lisans ve yüksek lisans öğrencisine adli muhasebeyle ilgili sorular yöneltilmiştir. İkinci araştırmada ise uygulama yöntemi olarak mülakat metodolojisinden yararlanılmış ve Denizli SMMMO’ya bağlı bir serbest muhasebeci mali müşavir (SMMM) ile yüz yüze görüşme gerçekleştirilmiştir. Adli muhasebe konusunda yapılan iki ayrı araştırmanın bulguları ile sonuçları sırasıyla aşağıda paylaşılmıştır.

Araştırma I

Yalova Üniversitesi öğrencilerine yönelik belirlediğimiz sorular sayesinde adli muhasebe ile ilgili görüşleri ve bilgileri, yapılan anket çalışmasıyla ortaya konulmuştur. Bu araştırma kapsamında Yalova Üniversitesi’nde öğrenim görmekte olan öğrencilerin adli muhasebe konusunda bilgi düzeyleri ölçülmeye çalışılmıştır.

Ankete katılan 50 katılımcının 25’i erkek, 25’i kadındır. Anketi yanıtlayan katılımcıların 45 tanesi lisans eğitimi, 5 tanesi ise yüksek lisans eğitimi almaktadır. 18-24, 25-35, 36-50 yaş gruplarının %90’ını 18-24 yaş aktif eğitim gören öğrenciler oluşturmuştur. Diğer %10’luk kısım ise 24 yaş üstü katılımcılardan oluşmaktadır.

Şekil 1. Katılımcıların Cinsiyet Dağılımı

 

 

Şekil 2. Katılımcıların Eğitim Dağılımı

Şekil 3. Katılımcıların Yaş Dağılımı

Adli muhasebe konusunda tasarlanan anket kapsamında katılımcılara 11 soru yöneltmiştir ve kesinlikle katılıyorum, katılıyorum, kararsızım, katılmıyorum, kesinlikle katılmıyorum şeklindeki cevap seçeneklerinden oluşan 5’li Likert ölçeği kullanılmıştır. Anket soruları ve ilgili cevapların özeti şu şekildedir:

-          Adli muhasebe kavramını daha önce duydunuz mu?

“Evet” cevabını veren 18 kişi, “Hayır” cevabını veren 32 kişi bulunmaktadır. Yalova Üniversitesi öğrencilerinin çoğunluğu adli muhasebe kavramını daha önce duymadığını belirtmiştir.

             

Şekil 4. Adli Muhasebe Kavramının Bilinirliği

-     Adli muhasebe, muhasebenin bir alt kavramındır.

Bu tanıma, 28 kişi katılıyorum cevabını vermiş, 15 kişi kararsız kalmış ve 7 kişi de katılmıyorum cevabını vermiştir. Bu sonuca göre adli muhasebe kavramı hakkında Yalova Üniversitesi öğrencilerinin çok fazla bilgisi olmadığı ortaya çıkmaktadır.

        

Şekil 5. Adli Muhasebenin Muhasebenin Alt Kavramı Olarak Bilinirliği

 

-          Adli muhasebenin Türkiye’de hukuki bir alt yapısı mevcuttur.

Bu tanıma, 10 kişi katılıyorum cevabını vermiş, 26 kişi kararsız kalmış ve 14 kişi de katılmıyorum cevabını vermiştir. Dolayısıyla, Yalova Üniversitesi öğrencileri adli muhasebenin Türkiye’deki hukuku alt yapısı konusunda net bir görüş ve bilgiye sahip değildir.

            

Şekil 6. Adli Muhasebenin Hukuki Alt Yapısı Hakkındaki Görüş

-          Adli muhasebe eğitimi Türkiye’de birçok üniversitede verilmektedir.

Bu tanıma, 2 kişi katılıyorum cevabını vermiş, 22 kişi kararsız kalmış ve 26 kişi ise katılmıyorum cevabını vermiştir. Yalova Üniversitesi öğrencilerine göre adli muhasebe eğitimi Türkiye’deki birçok üniversitede verilmemektedir.

        

Şekil 7. Adli Muhasebe Eğitiminin Türkiye’deki Üniversitelerde Verilmesi

 

-          Adli muhasebe Türkiye’deki hile ve yolsuzlukların önlenmesinde büyük rol oynar.

Bu tanıma, 9 kişi katılıyorum yanıtını vermiş, 20 kişi kararsız kalmış ve 21 kişi ise katılmıyorum cevabını vermiştir. Yalova Üniversite öğrencileri adli muhasebe kavramını hile ve yolsuzlukların çözümünde bir araç olarak görmemektedir.

              

Şekil 8. Adli Muhasebenin Hile ve Yolsuzlukların Önlenmesindeki Rolü

-          Adli muhasebecilik mesleği Türkiye’de önemli bir yere sahiptir.

Bu tanıma, 3 kişi katılıyorum cevabını vermiş, 23 kişi kararsız kalmış, 24 kişi ise katılmıyorum cevabını vermiştir. Bu sonuca bakıldığında, Yalova Üniversitesi öğrencilerine göre adli muhasebenin Türkiye’de önemli bir yere sahip olmadığını görülmektedir.

        

Şekil 9. Adli Muhasebecilik Mesleğinin Türkiye’deki Yeri

 

-          Adli muhasebecilik mesleğine gereken önem verilmektedir.

Bu tanıma, 3 kişi katılmıyorum cevabı vermiş, 18 kişi kararsız kalmış, 29 kişi ise katılmıyorum cevabını vermiştir. Yalova Üniversitesi öğrencilerine göre adli muhasebecilik yeterince önemsenmemektedir.

        

Şekil 10. Adli Muhasebecilik Mesleğine Verilen Önem

-          Adli muhasebecilik mesleği geleceği olan bir meslektir.

Yöneltilen bu yargıya 14 kişi katılıyorum yanıtını vermiş, 23 kişi kararsız kalmış, 13 kişi ise katılmıyorum cevabını vermiştir. Yalova Üniversitesi öğrencilerinin adli muhasebe hakkında yeterli bilgiye sahip olmamalarından ötürü adli muhasebecilik mesleğinin geleceği hususunda çoğu katılımcı kararsız kalmıştır.

        

Şekil 11. Adli Muhasebenin Geleceği Olan Meslekler İçierisindeki Yeri

 

-          Adli muhasebe Türkiye’deki muhasebeciler tarafından bilinmektedir.

Bu tanıma, 12 kişi katılıyorum cevabını vermiş, 22 kişi kararsız kalmış ve 16 kişi katılmıyorum yanıtını vermiştir. Yalova Üniversitesi öğrencilerinin çoğunluğu, adli muhasebenin Türkiye’deki bilinirliği hususunda kararsız kalmıştır.

              

Şekil 12. Adli Muhasebenin Türkiye’deki Muhasebecilerce Bilinirliği

 

-          Türkiye’de adli muhasebe eğitimi verebilecek öğretim üyeleri mevcuttur.

Bu tanıma, 5 kişi katılıyorum cevabını vermiş, 26 kişi kararsız kalmış ve 19 kişi katılmıyorum cevabını vermiştir. Yalova Üniversitesi öğrencilerinin çoğunluğu, Türkiye’de adli muhasebe eğitimi verebilecek öğretim üyelerinin mevcudiyeti konusunda kararsızdır.

        

Şekil 13. Türkiye’de Adli Muhasebe Eğitimi Verebilecek Öğretim Üyelerinin Mevcudiyeti

 

Tablo 1: Adli Muhasebe Konusunda Yalova Üniversitesi Öğrencilerine Yöneltilen Anket Soruları ve Katılımcıların Cevapları (Araştırma I)

Katılımcı

Yaş Aralığınız

Eğitim Seviyeniz

Cinsiyetiniz

1.Adli Muhasebe kavramını daha önce duydunuz mu ?

2.Adli Muhasebe, muhasebenin bir alt kavramıdır.

3.Adli Muhasebenin Türkiye'de hukuki bir alt yapısı mevcuttur.

4.Adli muhasebe eğitimi Türkiye'de bir çok üniversitede verilmektedir.

5.Adli Muhasebe Türkiye'deki hile ve yolsuzlukların önlenmesinde büyük rol oynar.

6.Adli Muhasebecilik mesleği Türkiye'de önemli bir yere sahiptir.

7.Adli Muhasebecilik Mesleğine gereken önem verilmektedir.

8.Adli Muhasebecilik mesleği geleceği olan bir meslektir.

Katılımcı 1

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Katılıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 2

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 3

36-50

Yüksek Lisans

Erkek

Evet

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Kararsızım

Katılıyorum

Katılıyorum

Kararsızım

Katılımcı 4

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 5

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Katılıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılıyorum

Katılıyorum

Kararsızım

Katılıyorum

Katılımcı 6

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Katılıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 7

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılımcı 8

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 9

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Katılıyorum

Katılıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılımcı 10

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılmıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılımcı 11

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılımcı 12

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılımcı 13

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 14

18-24

Lisans

Kadın

Evet

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılımcı 15

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Katılıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 16

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 17

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 18

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Katılıyorum

Katılıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılımcı 19

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Katılıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılıyorum

Katılımcı 20

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Kararsızım

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 21

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 22

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 23

18-24

Lisans

Kadın

Evet

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 24

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılımcı 25

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılımcı 26

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Katılıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılıyorum

Kararsızım

Katılıyorum

Katılımcı 27

18-24

Lisans

Kadın

Evet

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 28

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Katılıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 29

25-35

Yüksek Lisans

Erkek

Hayır

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılımcı 30

25-35

Yüksek Lisans

Erkek

Hayır

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 31

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılmıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılımcı 32

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılımcı 33

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 34

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Katılıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 35

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılımcı 36

18-24

Lisans

Erkek

Evet

Katılıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılıyorum

Katılımcı 37

18-24

Lisans

Kadın

Evet

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Katılımcı 38

18-24

Lisans

Kadın

Evet

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Katılımcı 39

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılımcı 40

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 41

25-35

Yüksek Lisans

Erkek

Hayır

Katılıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılımcı 42

18-24

Lisans

Kadın

Evet

Kararsızım

Katılıyorum

Kararsızım

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 43

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılımcı 44

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılımcı 45

25-35

Yüksek Lisans

Kadın

Evet

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılıyorum

Katılımcı 46

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılımcı 47

18-24

Lisans

Erkek

Hayır

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmcı 48

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılıyorum

Katılıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Kararsızım

Kararsızım

Kararsızım

Katılımcı 49

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılımcı 50

18-24

Lisans

Kadın

Hayır

Katılmıyorum

Kararsızım

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

Katılmıyorum

 

 

Araştırma II

Çalışmanın uygulama kısmını oluşturan ikinci araştırmada, Denizli ilinden Denizli SMMMO’ya bağlı bir serbest muhasebeci mali müşavir ziyaret edilmiş ve kendisine adli muhasebeyle ilgili çeşitli sorular yöneltilmiştir. Yöneltilen sorular ve elde edilen cevaplar şu şekildedir:

a.       Adli Muhasebe kavramı ile ilgili bildikleriniz nelerdir?

Adli muhasebe bana çok uzak bir kavram ve bunun hakkında tanım olarak bir bilgim yok. Adli muhasebeyle ilgili çevremdeki meslektaşlarımın çoğunun da pek bilgisi olduğunu düşünmüyorum. Adli muhasebeyi ilk kez sizin yürütmekte olduğunuz araştırma aracılığıyla duydum. Bu kavrama daha önce ne kendi işlerimde, ne de meslektaşlarımın işlerinde hiç rastlamadım.

b.      Adli Muhasebecilik mesleği Türkiye’de ne durumdadır?

Adli muhasebe kavramını bilmediğim gibi adli muhasebecilik mesleğinin varlığından dahi haberim yok. Çevremizde de böyle bir meslek sahibi kimse yok.

c.       Adli Muhasebe hile ve yolsuzlukları önlemede bir araç olabilir mi?

Adli muhasebe, muhasebecilerin firmalara verdiği hizmetten ziyade muhasebecilerin kendi aralarındaki rekabetten dolayı oluşabilecek yolsuzluklara ve hilelere karşı kullanılmalıdır. Bu konuda bir ihtiyaç vardır.

d.      Adli Muhasebe eğitimi verilmeli midir? Verilmeli ise nerelerde verilmelidir?

Ben ingilizce ekonomi mezunuyum. Öğrencilik yıllarımda da bununla ilgili herhangi bir seminer ya da toplantı olmadı. Dolayısıyla üniversitelerde adli muhasebe eğitimi verilmesi doğru ve isabetli olur.

e.       Hile ve yolsuzluklara karşı nasıl bir önlem alınmalı?

Devlet kurumları birbirine bağımlı bir şekilde çalışırsa bunların önüne geçilebilir. Bu kurumlardan kastım vergi daireleri, Maliye Bakanlığı ve Sosyal Güvenlik Kurumu’dur. Bu kurumlar tam anlamıyla iletişim içerisinde olmadığı için hile ve yolsuzluklarla karşılaşıyoruz. Yıllardır bu kurumlar tam anlamıyla düzeltilemediyse ve aralarındaki iletişim kopuksa, adli muhasebe buna bir alternatif çözüm olabilir.

 

4. Sonuç

Adli muhasebeyi ve adli muhasebecilik mesleğini konu alan bu araştırmada, adli muhasebe kavramı ve adli muhasebenin ne anlama geldiği detaylı bir şekilde araştırılmıştır. Öncelikle adli muhasebeyle ilgili literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Daha sonra ise adli muhasebeyle ilgili iki yönlü uygulama yaklaşımı benimsenmiştir. Yalova Üniversitesi’nde öğrenim gören toplam 50 lisans ve yüksek lisans öğrencine anket metodolojisi kullanılarak sorular yöneltilmiştir. Ayrıca Denizli SMMMO’ya bağlı bir meslek mensubuna mülakat metodolojisinden yararlanılarak yüz yüze sorular yöneltilmiştir.

Yalova Üniversitesi öğrencilerine yönelttiğimiz anket soruları kapsamında, adli muhasebe kavramının öğrenciler tarafından bilinirliğinin ölçülmesi hedeflenmiştir. Toplam 50 üniversite öğrencisine yönelttiğimiz anket sonucunda öğrencilerin büyük çoğunluğunun adli muhasebe kavramını daha önce duymadıkları görülmektedir. Adli muhasebe mesleğinin aktif bir meslek olmadığını belirtmişlerdir. Üniversitelerde adli muhasebe eğitimi verilmediğini belirten öğrenciler, adli muhasebenin hile ve yolsuzluklarda önemli bir araç olmayacağını da vurgulamışlardır. Ayrıca öğrenciler, adli muhasebenin hukuki bir alt yapısı olmadığını düşünmektedir. Ek olarak öğrenciler, adli muhasebe mesleğinin geleceği ve muhasebeciler tarafından bu kavramın bilinirliği noktasında kararsız kalmışlardır. Bu anketten çıkaracağımız sonuç, üniversite öğrencilerinin adli muhasebe kavramını bilmedikleri ve adli muhasebeyle ilgili birçok konuda kararsız kaldıklarıdır.

Denizli SMMMO’ya bağlı bir serbest muhasebeci mali müşavirlerle (SMMM) mülakat görüşmesinde, kendisine adli muhasebe ile ilgili sorular yöneltilmiştir. Alınan cevaplar çerçevesinde, adli muhasebe kavramının çoğunlukla bilinmediği ve adli muhasebe eğitiminin varlığından haberdar olunmadığı görülmektedir. Adli muhasebenin hukuki bir alt yapısı olmadığını söyleyen SMMM, adli muhasebe eğitiminin verilip verilmediğini bilmemektedirler. Ayrıca SMMM adli muhasebe mesleğinin varlığından haberdar olmadığını ve çevresinde bu mesleği icra eden birinin olduğunu düşünmediğini söylemiştir. Ayrıca SMMM Türkiye’de hile ve yolsuzluklara yönelik hukuki alt yapının ve muhasebe sisteminin yetersiz kaldığını belirterek, adli muhasebenin bu konuları çözmede bir araç olabileceğini vurgulamıştır.

Sonuç olarak gerçekleştirilen bu araştırmada Türkiye’de çeşitli alanlarda adli muhasebe kavramının bilinirliği ölçülmeye çalışılmıştır. Adli muhasebe kavramı ve adli muhasebecilik mesleği; üniversite öğrencileri ile SMMM tarafından genel hatlarıyla dahi net olarak bilinmemektedir. Buna karşın, adli muhasebe Türkiye’de yapılan hile ve yolsuzluklarla savaşmada bir araç olabilir. Dolayısıyla, gelecekte adli muhasebe dersinin üniversitelerde müfredata en azından seçmeli bir ders niteliğinde girmesi ve mesleğin gerekliliklerinin hem üniversite öğrencileri, hem de muhasebe meslek mensupları tarafından öğrenilmesi gerekmektedir.

Araştırma bulguları, ilgili literatür incelendiğinde bir takım geçmiş araştırma bulgularıyla ise paralellik arz etmektedir. Literatürde benzer sonuçlara ulaşılan bir diğer çalışma, Altunay ve Acar’ın 2015 tarihli araştırmasıdır. Zira, bu araştırmaya göre mahkemede bilirkişilik yapan serbest muhasebeci mali müşavirlerin araştırmacılık yeteneği, hukuk bilgisi, iletişim yeteneği ve hile bilgisi yeterli değildir. Aynı zamanda, araştırma sonuçları Ciğer ve Topsakal’ın 2015’te yürüttükleri çalışmanın bulgularına benzerdir. Bunun nedeni, Ciğer ve Topsakal’ın çalışmasında Türkiye’de adli muhasebe ile ilgilenen fakülte sayısının yetersiz olduğunun raporlanmasıdır. Ek olarak, Keleş ve Keleş’in 2014’de yürüttükleri çalışmada adli muhasebecilik eğitiminin Türkiye’de istenilen seviyede olmadığı belirlenmiştir. Dolayısıyla, araştırma sonuçları Keleş ve Keleş’in çalışmasıyla da paralellik arz etmektedir. Bunların yanında, Elitaş’ın 2012 yılında yürüttüğü araştırmada Türkiye’de adli muhasebe temalı ders sayısının iki örnek dışında üniversitelerde mevcut olmadığı vurgulanmıştır.  Belirtilen husus, adli muhasebe eğitiminin ve mesleğinin Türkiye’de gelişmesine engel teşkil etmektedir. Araştırma bulguları, Elitaş’ın (2012) araştırma bulgularıyla örtüşmektedir. 2012 yılında Çabuk ve Yücel, yaptıkları araştırma aracılığıyla Türkiye’de mevcut denetim sisteminin, adli muhasebe için şart alt yapının ve eğitim sisteminin yeterli olmadığı belirtmiştir. Gerçekleştirdiğimiz bu araştırmanın bulguları da benzer sonuçlara işaret etmektedir.

 

KAYNAKÇA

 

Akın, Osman ve Onat, Osman Kürşad. (2015). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Adli Muhasebecilik Kavramına Bakış Açılarının Değerlendirilmesi”, Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Dergisi, Cilt: 8, Sayı: 1, ss.33-51.

Aksu, İbrahim, Uğur, Ahmet ve Çukacı, Yusuf Cahit (2008). “Adli Muhasebe ve Adli Muhaeebecilik Mesleğinin Bir Kolu Olarak Bilirkişilik”, Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, Yıl: 2008, Sayı: 9, ss.63-71.

Altunay, Mehmet Akif ve Acar, Durmuş. (2015). “Türkiye’deki Adli Muhasebeciliğin Hakimlerin Bakış Açıları Bağlamında Analizi”, Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Yıl: 2015, Cilt: 20, Sayı: 4, ss.43-66.

Arzova, Burak. (2003). “İşletmelerde Çalışanlar Tarafından Yapılan Hilelerin Kırmızı Bayraklar Yoluyla İzlenmesi”. Muhasebe ve Finansman Dergisi, Sayı 20, Kasım 2003, ss.120-124.

Atmaca, Metin ve Terzi, Serkan. (2012). “Adli Muhasebe”, 1.Baskı, İstanbul: Yaylım Yayıncılık.

Bahçeşehir Üniversitesi. (2011). “Forensic Accounting (Adli Muhasebecilik) Uzmanlığı Başlıyor”, http://www.bahcesehir.edu.tr/icerik/1189-forensic-accounting-adli-muhasebecilik-uzmanligi-basliyor

Balcı, Murat. (2014). “Adli Muhasebe, Uygulamaları ve Günümüzdeki Durumu”, İstanbul Kültür Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Yüksek Lisans Tezi, s.3.

Bekçioğlu, Selim, Coşkun Ahmet, Gümüş, Umut Tolga (2013). “İşletmelerde Hile ve Yolsuzlukların Önlenmesinde Farklı Bir Yaklaşım: Adli Muhasebe”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Temmuz 2013, ss.1-16. 

Bozkurt, Nejat. (2000). “Muhasebe ve Denetim Mesleğinde Yeni Bir Alan: Adli Muhasebecilik”, Yaklaşım Dergisi, Yıl:8, Sayı:94, Ekim 2000, ss.56-61.

Carnes, Kay C. ve Gierlasinski, Norman J. (2001). “Forensic Accounting Skills: Will Supply Finally Catch up to Demand?”, Managerial Auditing Journal, 16 (6), ss.378–382.

Ciğer, Ayşegül ve Topsakal, Yunus. (2015). “Adli Muhasebecilik Mesleğine Genel Bakış : Adli Muhasebe Eğitiminin Faydaları ve Engelleyicileri”, Akdeniz Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Mayıs 2015, Cilt: 15, Sayı: 31, ss.70-88.

Çabuk, Adem ve Yücel, Elif. (2012). “Adli Muhasebecilik Mesleğinin Türkiye’deki Gelişme Potansiyeline Yönelik Bir Araştırma”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Ekim 2012, ss.67-84.

Elitaş, Bilge Leyli. (2012). “Seçilmiş Örneklerle Adli Muhasebe Eğitimi ve Türkiye İçin Bir Değerlendirme”, Muhasebe ve Finansman Dergisi, Temmuz 2012, ss.153-172.

Forensic Accounting. (2016). “Forensic Accounting Information”, http://www.forensic-accounting-information.com/

Gülten, Selçuk. (2010). “Ankara Barosu Dergisi, Yıl: 68, Sayı: 2010/3”, s.311.

İSMMMO Akademi. (2011). “Bağımsız Adli Muhasebe Programı”, İSMMMO http://www.ismmmoakademi.com.tr/docs/brosurler/Ekim2011/AdliMuhasebe.pdf

İzmir Katip Çelebi Üniversitesi (2015). “Türkiye’de Adli Muhasebe Alanında İlk Sempozyum”, http://iibf.ikc.edu.tr/Haber/3944/turkiyede-adli-muhasebe-alaninda-ilk-sempozyum

Karacan, Sami. (2012). “Hukuk İle Muhasebenin Kesişme Noktası: Adli Muhasebe”, International Journal of Economic and Administrative Studies, ss.105-128.

Kaya, Zübeyde. (2013). “Adli Muhasebecilik Kavramı Farkındalığı: Türkiye’de Muhasebe Meslek Mensupları Üzerine Bir Araştırma”, Afyon Kocatepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü Yüksek Lisans Tezi.

Keleş Dursun ve Keleş, Ümit. (2014). “Adli Muhasebecilik Mesleği ve Türkiye’deki Uygulamaları”, Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Elektronik Dergisi, Sayı: 9, Ocak 2014, ss.54-75.

Krstic, Jovam. (2009). “The Role of Forensic Accountants in Detecting Frauds in Financial Statements”, Economics and Organization, 6(3), ss.295-302.

Panigrahi, Prabin Kumar. (2006). “Discovering Fraud in Forensic AccountingUsing Data Mining Techniques”, The Chartered Accountant, ss. 1426-1430. http://220.227.161.86/102541426-1430.pdf

Pazarçeviren , Selim Yüksel (2005). “Adli Muhasebecilik Mesleği “, ZKÜ, Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 1, Sayı 2, ss.1-19

Pehlivan, Abdülkadir, Dursun, Adem. (2012). Ankara Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Dergisi, Cilt:26 Sayı 3. “Türkiye’de Adli Muhasebe Eğitimine Yönelik Bir Araştırma”, ss.129-141.

Renzhou, Dong. (2011). “Research on Legal Procedural Functions of Forensic Accounting”, Energy Procedia, 5, ss.2147-2151.

Rezaee, Zabihollah ve Burton, James. (1997). “Forensic Accounting Education: Insights from Academicians and Certified Fraud Examiner Practitioners”. Managerial Auditing Journal. 12 (9), ss.479–489.

Rezaee, Zabihollah, Crumbley, Larry D., & Elmore, Robert C. (2004). “Forensic Accounting Education: A Survey of Academicians and Practitioners”, Social Science Research Network. http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm? abstract_ id=518263.

T. Satyanarayana, Chary ve Kiranmai, J. (2006). “Forensic Accounting: The Panacea for Corporate Ills”, The Management Accountant (Official Organ of The Institute of Cost and Works Accountants of India), Volume 41, No.4, April 2006.

Tektüfekçi, Fatma (2012). “Bilgi Teknolojilerinin Muhasebe Uygulamalarına Entegrasyonu ve Bütünleşik Sistemlerle Olan Etkileşim”, Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi, Cilt: 4, Sayı: 2, ss.51-59.

Terzi, Serkan, Kasap, Murat. (2007). “Hile Denetiminde Benford Yasasının Kullanımı”, Dayanışma Dergisi, 100, ss.117-125.

Thornhill, William T. (1995). “Forensic Accounting – How to Investigate Financial Fraud”, Richard D. Irwin Inc., New York.

Toraman, Cengiz, Abdioğlu, Hasan, İşgüden, Burcu. (2009). “Aklama Suçunun Önlenmesine Yönelik Çabalar: Adli Muhasebecilik Mesleği ve Uygulamaları “, Afyon Kocatepe Üniversitesi, İ.İ.B.F. Dergisi, Cilt 11, Sayı 1, ss.17-55.

Türk Dil Kurumu (TDK). (2016). “Güncel Türkçe Sözlük - Adli”, http://www.tdk.gov.tr/



[1] Yrd.Doç.Dr., İstanbul Medeniyet Üniversitesi, SBF, İşletme Bölümü, cevdetkizil@yahoo.com

[2] Yrd.Doç.Dr., Beykent Üniversitesi, UBYO, Bankacılık ve Finans Bölümü, erkancelik@beykent.edu.tr

[3] Yrd.Doç.Dr., Beykent Üniversitesi, UBYO, Bankacılık ve Finans Bölümü, vedatakman@beykent.edu.tr

[4] Lisans Mezunu, Yalova Üniversitesi, IIBF, İngilizce İşletme Bölümü, dogacanokkaya@gmail.com